گفت و گو با طراح و مدير اسکله ساحلي گردشگري بندر ترکمن
گردشگري، «آواي زندگي در بندرگاه ترکمن» را سر مي دهد

ساخت اسکله ساحلي گردشگري بندر ترکمن، يکي از مهمترين پروژه هاي سازمان مناطق گردشگري براي توسعه طرح دهکده هاي گردشگري است. اسکله ساحلي بندر ترکمن، به صورت مجتمعي مجهز به عنوان مرکز پشتيباني دهکده گردشگري جزيره آشوراده عمل مي کند و مي تواند بخش مهمي از مسافران و گردشگران شمال کشور و آنهايي را که در مسير مسافرت به مشهد هستند، جذب کرده و خدمات مدرن گردشگري و مسافرتي به آن ها ارايه دهد. اين منطقه از 5 سال پيش مورد توجه سازمان مناطق گردشگري قرار گرفت و توانست پس از اين مدت، با شرکت در مزايده شهرداري بندر ترکمن در اوايل مردادماه جاري، محوطه 15 هکتاري ساحل بندر را به مدت 45 سال براي اجراي طرح هاي توسعه اجاره کند. اکنون، طرح جامع اين پروژه تدوين شده و پس از گرفتن مجزهاي قانوني، به زودي اجرا خواهد شد.
گويا نام پروژه را آواي زندگي در بندرگاه ترکمن گذارده ايد. اين نام گذاري که در نخستين نگاه، رويکرد انساني اين پروژه گردشگري را نشان مي دهد، بر چه اساس صورت گرفته است؟
نام اين پروژه را از اين رو آواي زندگي ‌گذارده ايم كه درطراحي شهري پروژه، فضاهاي شهري به عنوان فضاهاي زندگي تعريف شده‌اند.
اين فضاها حفاظت از محيط زيست و رفاه انسان در زندگي سالم را يكجا امكان تحقق مي‌بخشند. اگر آگاهي شهروندان را به آن بيافزاييم اين مجموعه زندگي جمعي، توسط شهروندان راه تكاملي را طي خواهد كرد.
بافت شهري و رابطه عناصر ثابت( بناها) و متغير( حرکت وزندگي) در آن، با طبيعت در پيوندي ارگانيک قرار دارند و همنوا با هم، آواي زندگي را دراين نقطه خاك عزيز ميهن ‌ما به گوش خواهند رساند. گوش ما نيز موسيقي موزون تناسب‌ها و موسيقي زيبايي فرم‌ها را خواهد شنيد.
آثار هنري با بار ارزش‌هاي ماندگار تداوم مي‌يابند. شعر حافظ از اين رو جاودان شده است كه حاوي چنين ارزش‌هايي است و اين ارزش‌ها بر حول محور عام‌ترين خواسته‌ها و عمومي ‌ترين مسايل انسان شكل گرفته و تبلور يافته‌اند.
عشق و اميد، جفا و ظلم يار، كژي‌هاي روزگار و چرخ فلك همواره بوده و خواهند بود و «جان» كه حافظ به آن تكيه مي كند همان «آواي زندگي» است كه ما در بخش هنري پروژه لحاظ كرده‌ايم و چون جانِ جان خويش گرامي‌اش داشته‌ايم.
جهان امروز هنوز از سياستهاي جنگ افروز رنج ميبرد و منطقه ما از اين سياست ها، زخمهاي استخوان فرسا بر سينه دارد. خطر انفجار جمعيت و آلودگي محيط زيست ما را تهديد مي کند و درچنين شرايطي مي توان صلح دوستي و محيط دوستي را عام ترين نيازمندي بشري با ابعاد فراگير و جهان شمول دانست. از اين رو، همانگونه که هنر معماري، رسالت بازتاب فرهنگ زمانه را در طول تاريخ تمدن بشري بر عهده داشته است،
طرح ما متكي به اصول و نمادهاي زيبا شناسانه‌ي محيط دوست و صلح دوست است و با اين معنا و اعتبار هم ماندگار خواهد بود.
معماري و شهرسازي، بايد دو وجه عملكرد و زيبايي را يكجا جمع آورند. اگر شهري با عملكرد خوب شناخته شود و زيبا نباشد، غذاي روح براي شهروندان ندارد و آنها را متأثر و افسرده بار خواهد آورد و اگر زيبایي داشته ولي عملكرد نداشته باشد، انسانها را عصبي و ناراضي مي‌‌سازد. اگر هيچكدام از اين دو را نداشته باشد، در رشد خود به يك بافت سرطاني علاج ناپذير تبديل مي‌شود، مانند شهر تهران .
ما كوشيد‌ه‌ايم مجموعه ‌اي كه اكنون در حد طراحي شهري(طرح جامع) انجام شده است، هم عملكرد راحت و مناسب هم زيبايي چشمگير داشته باشد.
چرا بندر ترکمن؟ اينجا منطقه اي محروم است که قاعدتا در دهه هاي گذشته آماج طرح هاي توسعه اي کشور نبوده است و زیرساخت های مناسبی ندارد.
بايد ابتدا پيش زمينه اي مطرح کنم. طي پنجاه سال اخير فعاليتهاي مربوط به گردشگري و جهانگردي در مقياس بين المللي به طور روز افزوني گسترش يافته است. هر سال بر تعداد كساني كه بيرون از مرزهاي كشور خود به مسافرت مي‌روند، افزوده مي‌شود.
توجه به آمار سازمان جهاني جهانگردی (WTO) ما را متوجه اهميت اين عرصه كار در همه ابعاد خود مي ‌کند. اين آمار نشان مي‌دهد كه تعداد گردشگران در سالهاي پاياني قرن گذشته ‌(هزاره دوم) از مرز 65 ميليون نفر گذشته است. پيش بيني مي‌شود كه اين تعداد در دو دهه اول قرن 21 به چند برابر افزايش يابد.
اكنون، حداقل از هر 10 نفر انسان روي كره خاكي، يک نفر گردشگري مي‌كند؛ يعني به يك مسافرت توريستي مبادرت مي ورزد.
درآمد حاصل از مسافرت 650 ميلون نفر، بيش از 460 ميليارد دلار در سال تخمين زده شده است. در مقياسه با اقتصاد نفتي كشورهاي عضو اوپك كه سالانه 170 ميليارد تا 180 ميليارد دلار از فروش نفت خام درآمد دارند، كشور‌هاي فعال در بخش گردشگري به درآمدي بيش از 5/2 برابر درآمد نفت اين كشورها دست مي‌يابند.كشور ما كه توسط سازمان یونسکو در زمره 10 كشور اول از نظر جاذبه‌هاي توريستي شناخته شده است، بايد بتواند از اين درآمد سرشار بهره‌مند شود. حال چرا بندر ترکمن؟ بندرتركمن در محور گردشگري دماوند با بهره‌مندي از ساحل خزر و جزيره آشوراده استعداد بسيار زيادي براي جذب گردشگران دارد.
اين پروژه به طور چشمگيري هم در مرحله ساخت و هم در مرحله بهره‌برداري قادر است بحران بيكاري در استان گلستان و بندرتركمن را كاهش بخشد. بدين منظور لازم است از هم اكنون درباره كارهايي كه ما در آينده راه‌اندازي خواهم كرد، كلاس‌هاي آموزشي در سطح استان پيش بيني شود تا نيروي كار از محل تأمين شود.
پروژه چه ويژگي هايي دارد که مي تواند اين هدف بلند را تحقق بخشد؟
پروژه حاضر سمت وسوي توسعه پايدار دارد، از اين رو به جذب سرمايه هاي خارجي ومحلي و رونق بخشيدن به اقتصاد بومي مي پردازد.
موزه ترکمن و نمايشگاه هنرها و صنايع دستي ترکمن به مثابه پروسه رونق بخشيدن به اقتصاد بومي پيش بيني شده است.
داير شدن هتل، متل، ويلا و رستورانها به توسعه کشاورزي و توليد لبنيات و اغذيه محلي کمک فراوان مي کند. از اين رو، بايد دراين عرصه براي کشاورزي و دامپروري تسهيلات و برنامه هاي تشويق و حمايت طراحي و اجرا شود. مسابقات اسب سواري و شرط بندي نيز رونق بيشتري خواهد يافت. مي توان به امکانات توسعه باشگاه هاي سوارکاري در منطقه نيز اميدوار بود.
به طور مثال، عمده ترين كارها در اين زمينه‌ها قبل از راه اندازي مورد نيازند: ساختماني، حمل و نقل و ارتباطات
در بخش ساختماني‌، عمدتاً به جوشكار ماهر و نجار ماهر نياز خواهد بود و تعداد نيروي كارگر ساختماني آمار آنها بعداً ارايه خواهد شد. در حوزه حمل و نقل، شركت‌هاي حمل و نقل محلي به كار گرفته خواهند شد و در زمينه ارتباطات نيز به تخصيص رايانه احتياج خواهد بود.
بعد از راه اندازي نيز عمدتاً به كارهايي همچون مديريت و خدمات هتل و متل، آشپز در آشپزخانه ها و رستورانها، گارسون در رستورانها، هنرمندان موسيقي و رقص تركمني، فروشنده در مركز تجاري و فروشگاهها، حسابدار، منشي، خدمات ساختماني، كارگر فني،كارگر ساده، راننده قايق‌هاي تفريحي، ماهيگير و نگهبان نياز خواهيم داشت.
به مساله مهمي چون توسعه پايدار اشاره کريد، موضوعي که در بيشتر طرح هاي توسعه اي کشور مغفول مانده است.
آيا اين مساله عملا در طرح ها اجرا خواهد شد؟
دقيقا. آنجا كه سخن از توسعه پايدار به ميان مي‌آيد سه شرط بنيادين تحقق آن چون ستاره‌هاي روشن، اما دست نايافتني در تاريكي پر اضطراب جامعه امروز جهاني خودنمايي مي‌كنند: عدالت اجتماعي، رونق اقتصادي و استحكام محيط دوستي جامعه (يا جامعه متعهد به حفاظت از محيط زيست ). امروز در هيچ كجاي جهان اين شرايط به تمامي به عنوان يك پيكره واحد اجتماعي (Social Structure) وجود ندارد. درکشورهاي پيشرفته، هركدام ازآن بنيانها با درجه اي از قدرت و ضعف مشاهده مي‌شوند، اما بندر ترکمن وحتي استان گلستان فاقد اين بنيانها هستند. ما در بندرتركمن شاهد رشد بيكاري و زندگي زير خط فقر هستيم. از اين رو، گام برداشتن در جهت توسعه پايدار حتي براي گردشگري واكوتوريسم، مستلزم نگاه به وضع موجود و برنامه‌ريزي امور در راستاي ايجاد شرايط ذهني و عيني لازم براي توسعه پايدار است. شرايط كافي در اين راستا تدريجا ًدرروندي طولاني فراهم و احراز مي شود و ما قادر به تبيين ذهني و انطباق عيني آن با شرايط موجود يا شرايط تغيير يافته فرداي نزديك نخواهيم بود.
مثلا، ساختن يك پاركينگ اتومبيل بزرگ و پمپ بنزين در اين زمين محدود، به دلايلي كاري ناصحيح است، زيرا از آنجاکه پروژه با سمت گيري توسعه پايدار طراحي مي‌شود و حفاظت از محيط زيست يكي از بنيان‌هاي اصلي پروژه است، پاركينگ بزرگ و پمپ بنزين درتضاد آشکار با اهداف اين پروژه قرار مي گيرد.
اتومبيل‌ها براي سوخت‌گيري به اين نقطه هجوم مي‌آورند و مخل آسايش و سلامت گردشگران مي‌شوند. زمين ساحلي به وسعت 12هكتار كه حدود 6 هكتار آن زير پوشش آب است و با هزينه بسيار بايد آن را آماده بهره‌برداري كرد، عامل ديگري است كه مانع پذيرش پاركينگ و پمپ بنزين در طرح مي ‌شود. هر متر مربع از اين زمين ساحلي بايد براي رونق اقتصادي منطقه نقش ايفا کند و اختصاص چند هکتار به پارکينگ و پمپ بنزين عاقلانه نيست.
همچنين با آينده نگري مي توان به موضوع نگاه کرد. اتومبيل‌هاي سوخت فسيلي در آينده در ساختار‌هاي گردشگري، مجاز به حركت نخواهند بود و تنها خودروهاي انرژي خورشيدي به كار خواهند رفت. پس بهتر است فضايي كه به منظور پارکينگ مي‌تواند اختصاص يابد به اهداف عام المنفعه‌تر اختصاص يابد. پارکينگ و پمپ بنزين به مجاور ريل سراسري انتقال يابد و مسافران با قطار تفريحي به بندرگاه منتقل شوند.
پروژه مورد نظر سازمان مناطق گردشگري در اينجا، از اين رو قادر است در جهت توسعه پايدار گردشگري گام بردارد كه در دو زمينه فوق، اهالي بندرتركمن و استان گلستان را ذينفع خواهدکرد و همواره مي‌كوشد منافع آتي اهالي را فداي منافع آني نسازد و حق زندگي و توسعه آيندگان را محفوظ بشناسد و در جهت حفاظت از آن، تدابير لازم را به كار ببندد.
مي توانيد از محورهاي طرحتان بيشتر سخن بگوييد؟
طرح جامع براي پاسخگويي توامان به
نيازمنديهاي گردشگري و نيازمنديهاي منطقه شامل محورهايتجاري (مرکز تجاري يا بازار و مغازه هاي ساحلي)، محور گردشگري (هتل ها، متل و ويلا، رستورانها وکافي شاپ و زمين بازي و سرگرمي بچه ها)، محورآموزشي (موزه ترکمن،کلاسهاي زبان هاي خارجي و آموزش شنا، قايق راني، اسکي آبي، غواصي و ديگر ورزش هاي آبي)، محور ورزشي (زمين تنيس، شنا و ساير ورزش هاي آبي) و محورپشتيباني(پشتيباني از جزيره آشوراده) است.
طرح ساختاري و كالبدي چه ويژگي هايي خواهد داشت؟
طرح از آن رو كه براي محيطي آرام و پياده گذر فراهم شده است، فاقد خيابانهاي آسفالت با عرض متعارف است. عرض ماشين رو خيابانها فقط 4 متر است كه كف آن شن ريزي شده و ميادين، سنگفرش هستند. سنگ ها از نمونه سنگ‌هاي طبيعي محل خواهد بود. جداول خيابانها نيز از سنگ هاي طبيعي انتخاب مي‌شوند. پيرامون اين خيابانها، فضاي سبزي است که در هر سمت به عمق 10 متر كه در ميانه آن پوششي از چمن و گل كاري تزييني ديده شده است. در هر 10 متر، يك نفر درخت نخل تزييني غرس مي شود. ميان هر دو درخت، يك آلاچيق براي تأمين فروشگاهي براي هر كدام از غرفه ‌‌داران بازارچه موجود است كه جمعا ً50 آلاچيق در مرحله اول بدين منظور ساخته خواهد شد. اين آلاچيق‌ همان اوبه تركمني‌است با هنر تزئينات سنتي در نماهاي آن که اکنون به طور موقت احداث ميشوند تا غرفه داران حاضر در محل را سامان دهند و سپس از آنها
استفاده بهينه خواهد شد.
مركز تجاري طرح با 11هزار متر مربع سطح اشغال در زميني به وسعت حدود 3 هكتار درنظر گرفته شده كه حداقل امكان احداث 220 واحد تجاري مستقل را در طبقه همکف فراهم مي‌کند.
روي اين بازار براي رونق بخشيدن به اقتصاد مجموعه، 2 طبقه و در دو سر آن تا 4 طبقه به منظور احداث متل، دفاتر تجاري و کلاسهاي آموزش زبان پيش بيني شده است.
در نوك شمال غربي، زميني كه رو به اسكله موجود است، به وسعت 870 متر مربع براي احداث 4 رستوران منظور شده است كه 2 باب آن در طبقه هم كف و 2 باب ديگر در طبقه بالاي آنها ساخته خواهد شد.
يك رديف مغازه ساحلي به ابعاد 5×12 به مساحت 60 متر مربع جمعاً 14 باب پيش بيني شده که سقف آنها براي رستورانها بالكني باچشم انداز به دريا براي پذيرايي مهمانها خواهد بود.
در انتهاي رديف مغازه ها نيز يک کافي شاپ به وسعت 219 متر مربع با چشم انداز بلاواسطه به دريا حضور دارد.
مساحت كل زمين حدود 12 هكتار است و از اين مقدار 82143 متر مربع به فضاي سبز و شبكه راهها اختصاص مي‌يابد. اين مقدار بيش از 60% کل زمين است که بدين ترتيب نزديک دو برابر استاندارد، فضاي سبز اختصاص داده ايم، از اين رو مي توانيم مرکز تجاري و هتل را تا 4 طبقه بسازيم. ارتفاع آنها حداکثر 21متر خواهد بود. بقيه بنا ها اکثرا دو طبقه و دو ساختمان متل در شرق سه طبقه خواهند بود.
مژگان جعفری