محمد علي نمازي_مشاور سازمان ميراث فرهنگي و گردشگري
در چهار دهه گذشته صنعت گردشگري يكي از عوامل اصلي توسعه اقتصادي و اجتماعي بسياري از كشور ها بوده است و به اين لحاظ كشورها تلاش مي كنند سهم بيشتري از جمعيت توريست را به خود اختصاص دهند.
سازمان جهاني جهانگردي يا(WTO) رشد ساليانه صنعت جهانگردي را تا سال 2010 بين 4/3 تا 7/6 درصد پيش بيني كرده است كه اكوتوريسم با رشد ساليانه 30 تا 40 درصد بالاترين رشد در بخش هاي مختلف گردشگري را خواهد داشت و جامعه اكوتوريسم يا TES پيش بيني كرده در پايان سال 2010، 50 درصد گردشگران متعلق به بخش طبيعت گردي خواهد بود.
ايران علي رغم اينكه از لحاظ ميراث تاريخي و فرهنگي جزء 10 كشور برتر جهان و از لحاظ تنوع زيستي بين 5 كشور جهان قرار دارد، متاسفانه از نظر جذب تعداد توريست تا چند سال پيش در رتبه يكصد و بيستم قرار داشته است. با همه توجهات و تلاشهاي صورت گرفته خصوصا در يكسال گذشته ،هنوز راهي بس طولاني و كاري بسيار دشوار براي رسيدن به موقعيت مناسب كشومان از لحاظ توسعه صنعت توريسم را در پيش داريم.
براي دستيابي به تعداد دو ميليون گردشگر در پايان برنامه 5 ساله چهارم و رقم 5/1 درصد تعداد گردشگران جهاني در سال 1404 يعني 20 ميليون نفر و دو درصد در آمد در همان سال نياز به اراده اي ملي است و براي توفيق در اين كار نياز به سرمايه گذاري جدي در توسعه اكو توريسم داريم .
ايران زيبا فلاتي است با تنوع اقليمي بسيار بالا كه سواحل زيباي دريا در جنوب و شمال ،رودخانه هاي پر آب آرام و خروشان دشت ها و دامنه ها ،جنگلها ،كوير ها و كوهها شامل رشته كوه هاي البرز نماد كم نظير شمال و عامل حيات و شكل گيري شهر ها و كوهپايه نشينها ،مراتع و جنگلهاي سرسبز ،وجود ارتفاعات مركزي همچون حصاري در مقابل توفانهاي شن كويري شرايط متنوع اقليمي و جلوه هاي خاصي را پديد آورده كه مجموعه آنها را به نمايشگاه ديدني و عظيم در آورده است .
از دماوند البرزتا سبلان در آذربايجان و ازناي بند و كرگز كوير تا جبال بارز كرمان و هزار محمد خراسان و هفت تنان در بختياري تا دناي پر صلابت ياسوج و گنو خليج فارس ،همه و همه سرمايه هاي ارزنده كشور هستند.
اين طبيعت متنوع و زيبا ميتواند پذيراي عاشقان تماشاي خود از سراسر جهان و داخل كشور باشد . اما تا كنون اقدام مهمي در زمينه معرفي جاذبه هاي طبيعي ايران ،توسط تور گردانها و پيش بيني حداقل امكانات براي خدمات رساني به اكوتوريستها صورت نگرفته است.
پيش از پرداختن به جزئيات بحث گردشگري طبيعي، لازم است تعريفي از طبيعت گردي داشته باشيم طبيعت گردي عبارت است از انواع گردشگري كه در بستر طبيعت صورت مي‌گيرد.
همچنين تفاوتي بين اكوتوريسم و طبعيت گردي و جود دارد به عبارت ديگر هرگونه طبيعت گردي اكوتوريسم تلقي نمي‌شود و اكوتوريسم زير مجموعه طبيعت گردي است. تاريخچه اكوتوريسم به سال 1965 ميلادي هنگامي كه واژه اكوتوريسم به كار برده شد، باز مي‌گردد. اين واژه در مفهوم عام چنين تعريف شده است: اكوتوريسم سفر به مناطق تخريب نشده يا غيرآلوده طبيعي با هدف مطالعه، مشاهده و لذت از زيبائيها و گياهان و جانوران بومي، نيز نشانه‌هاي فرهنگي اين مكانها (در صورت وجود ) مي‌باشد.
اكوتوريسم داراي مشخصات چهارگانه‌ زيراست:
1- وابسته به طبيعت باشد.
2- از لحاظ اكولوژيك پايدار باشد و به عبارتي كمترين آسيب و اثرات سوء را براي طبيعت نداشته باشد.
3- آموزش وارايه ارزشهاي منطقه مورد بازديد، عنصر اصلي آن بازديد باشد.
4- جوامع محلي و ميزبان در آن مشاركت داشته باشند.
اكوتوريسم يعني تورهاي گردشگري به منظور جذب تمامي انواع طبيعت دوستان، طبيعت شناسان، دانشمندان، هنرمندان و ماجرا جويان كه انگيزه‌ اصلي آنها صرفاً تفريح نيست بلكه تماشاي شگفتيهاي طبيعت، گونه‌هاي كمياب، پديده‌هاي طبيعي، حتي الامكان در شرايط دست نخورده و بكر است، بر پا مي شود.
فعاليتهاي اكوتوريستي عبارت است از پياده رويهاي برنامه ريزي شده ايستگاهي و همچنين دامنه نوردي، عبور از رودخانه‌هاي خروشان با قايق‌هاي بادي، سفر به مناطق ييلاق و ميهمان عشاير و ساكنان بومي اين محلها شدن، سفر به روستاها و مزارع اطراف روستاها به منظور لذت بردن از طبيعت و آشنايي با فرهنگ اهالي، كوهپيمايي، سفر به مناطق صعب العبور طبيعي ، بازديد از غارهاي طبيعي، مطالعه طبيعت گياهي و جانوري، تماشاي حيوانات و پرندگان، آشنايي با محيط زيست طبيعي در قالب ديگري به نام سافاري و با استفاده از خودروهاي روباز براي تماشاي حيوانات و پرندگان.
فعاليتهايي نيز اكوتوريسم به شمار نمي روندكه عبارتند از شكار، اسكي و تورهاي ماجرا جويانه كه اثرات تخريبي فراواني به محيط زيست طبيعي وارد مي كنند.
اينگونه فعاليتها را مي توان نوعي از گردشگري وابسته به طبعيت به حساب آورد كه در پايداري آنها بايد كوشيد. كشورهاي آمريكا و كانادا در قاره آمريكا، اتريش، آلمان ، سوئد، فنلاند،انگلستان و ايتاليا در قاره اروپا، نپال، هند ، پاكستان و چين در قاره آسيا و كنيا،آفريقاي جنوبي و الجزاير در قاره آفريقا داراي عملكرد موفقيت آميز در اكوتوريسم و به طور كلي طبيعت گردي هستند.